Είσοδος Επικοινωνία Περιεχόμενα Links Χαιρετισμός

ΠΡΩΤΗ
ΥΠΟ ΤΗΝ ΙΕΡΑΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ

νῆσος αὐτὴ εἰς τὰ ἑλληνικὰ ὀνομάζεται Πρώτη, διότι ἐμφανίζεται ἡ πρώτη εἰς τὸν εἰσπλέοντα ἀπὸ τὴν ΚΠολιν εἰς τὴν Προποντίδα νῆσος τῶν Πριγκηποννήσων. Ἐπίσης καλεῖται Ἀκόναι ἢ Ἀκονῖτις, διὰ τὴν ὀξύτητα τῶν λίθων αὐτῆς. Εἰς τὰ τουρκικὰ γνωρίζεται ὡς Κιναλὴ Ἀντᾶ (ἀπὸ τὸ κινά: κινᾶς ἢ κνᾶ - ξανθὴ ὑπέρυθρος βαφὴ διὰ τὴν κόμην καὶ τοὺς ὄνυχας. Ἀρχαία κάνθη, κύπρος, ξάνθινον) ἀπὸ τὸ ἐρυθρὸν χρῶμα τοῦ χώματός της.

Εἶναι ἕνα μικρὸ νησί, μὲ μίαν περιφέρειαν τριῶν μιλίων περίπου καὶ 140 περίπου ἐκταρίων. Ἔχει τρεῖς λόφους. Τὸ ἔδαφός της εἶναι ἄγονον. Εἶχε λιμάνι, τὸ ὁποῖον πρὸ χρόνων κατεχώσθη. Εἰς ὡρισμένα σημεῖα σώζονται κιστέρναι καὶ ὡρισμένα ἐρείπια.

Κατὰ τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους ὑπῆρχον περισσότερα τοῦ ἑνὸς μοναστήρια εἰς τὴν νῆσον αὐτήν. Γίνεται συζήτησις ἐὰν ἦσαν δύο ἢ τρία. Ὁ Σκαρλᾶτος Δ. Βυζάντιος γράφων τὸ 1862, παραδέχεται τὴν ὕπαρξιν τριῶν μονῶν:

Ἓν τῇ νήσῳ ταύτη ὑπῆρχον ποτὲ τρία μοναστήρια, κείμενα, τὸ μέν, οὐ μακρὰν τῆς θαλάσσης, κάτωθεν τοῦ μέχρι νῦν δρωμένου, μεγίστου ἐρειπίου ἀστέγου τίνος δεξαμενής. Τὸ δέ, ἐπὶ τὸ μετεωρότερον τῆς νήσου, κτίσμα Ῥωμανοῦ τοῦ Διογένους, ἀπὸ τῶν ἐρειπίων τοῦ ὁποίου ἐκτίσθη τὸ σωζόμενον σήμερον μονήδριον, τιμώμενον εἰς μνήμην τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος... τὸ δὲ τρίτον, ἄδηλον μὲν ποὺ ἔκειτο..., μὲ τὰς ὀνομασίας Κτῆμα Βαρδανίου ἢ Ἀγρὸς Βαρδανίου.

νῶ ὁ R. Janin (1975) καταβιβάζει τὸν ἀριθμὸν εἰς δύο:

Τὰ κείμενα μνημονεύουν λοιπὸν σαφῶς τὴν ἵδρυσιν δύο μοναστηριῶν, τοῦ ἑνὸς ὑπὸ τοῦ Βαρδάνη περὶ τὸ τέλος του Η´ αἰῶνος, τοῦ ἄλλου ὑπὸ τοῦ Ῥωμανοῦ Δ´, περὶ τὰ μέσα του ΙΑ´ αἰῶνος...
Τὸ μοναστήριον τοῦ Βαρδάνη θὰ ἧτο πλησίον τῆς ἀκτῆς εἰς τὴν θέσιν ὅπου ἐγείρεται ἡ ἑλληνικὴ ἐκκλησία τῆς Θεοτόκου, κτισμένη ἐπὶ τῶν καταλοίπων ἑνὸς ναοῦ ἀρχαιοτέρου...
Τὸ μοναστήριον τοῦ Ῥωμανοῦ τοῦ Διογένους, ἐπὶ τοῦ λόφου, παραμένει μέχρι σήμερον, εἴτε ὡς μοναστήριον, εἴτε ὡς θρησκευτικὸν ἵδρυμα τῆς ἑλληνικῆς κοινότητος τῆς ΚΠόλεως
.

ἱστορία διέσωσε τὰ ὀνόματα σημαντικῶν προσωπικοτήτων κατὰ τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους, αἱ ὁποῖαι συνδέονται πρὸς τὴν νῆσον αὐτήν.

πατρίκιος Βαρδάνης, ὁ καὶ στρατηγὸς τῆς Ἀνατολῆς, ἀναγορευθεὶς αὐτοκράτωρ ὑπὸ τοῦ ἀνατολικοῦ στρατοῦ τὸ 803, ἀπέτυχεν εἰς τὴν προσπάθειάν του. Ἐκάρη μοναχός, ὑπὸ τὸ ὄνομα Σάββας, καὶ ἔζησεν εἰς τὸ ὑπ᾽ αὐτοῦ ἱδρυθὲν μοναστήριον τῆς Πρώτης. Ἐτυφλώθη ὑπὸ ὀργάνων τοῦ αὐτοκράτορος καὶ ἔζησε τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς ζωῆς του ἐκεῖ.

Τὸν Ἰούλιον 813 ὁ αὐτοκράτωρ Μιχαὴλ ὁ Ῥαγκαβέ, λαβὼν τὸ μοναχικὸν σχῆμα ἐξωρίσθη μαζὶ μὲ τοὺς δύο υἱούς του Θεοφύλακτον καὶ Νικήταν (τὸν μετέπειτα μοναχὸν καὶ οἰκουμενικὸν πατριάρχην Ἰγνάτιον) ἀπὸ τὸν Λέοντα Ε´ τὸν Ἀρμένιον εἰς μονὴν τῆς Πρώτης, ὅπου καὶ ἀπέθανε τὸ 840 (ἡ ὑποτιθεμένη β´ μονή).

Λέων Ε´ ὁ Ἀρμένιος εἶχε τὴν ἰδίαν τύχην, ὄχι ὅμως ζωντανός. Φονευθεὶς τὴν νύκτα τῶν Χριστουγέννων τοῦ 820 εἰς τὸ παλάτιον ἐτάφη εἰς τὴν νῆσον Πρώτην.

Ῥωμανὸς ὁ Λεκαπηνὸς τὴν νύκτα τῆς 16ης Δεκεμβρίου 944, καταβιβασθεὶς τοῦ θρόνου ἀπὸ τὸν υἱόν του Στέφανον, ὡδηγήθη εἰς τὴν νῆσον Πρώτην, ὅπου ἐκάρη μοναχὸς καὶ διῆλθε τὸ ὑπόλοιπον τῆς ζωῆς του, μέχρι τοῦ θανάτου του τὴν 15ην Ἰουνίου 948. Ἀργότερον κοντὰ στὸν πατέρα των εὑρέθησαν καὶ οἱ δύο υἱοί του.

Ἰωάννης ὁ Τζιμισκῆς περιώρισεν εἰς τὴν νῆσον Πρώτην τὴν Αὐγούσταν Θεοφανὼ τὸ 969.

Τελευταῖος αὐτοκράτωρ, ὁ ὁποῖος συνέδεσε τὸ τέλος τῆς ζωῆς του μὲ τὴν νῆσον Πρώτην, ὑπῆρξεν ὁ Ῥωμανὸς Δ´ ὁ Διογένης, ὁ ὁποῖος ἡττήθη εἰς τὴν μάχην κατὰ τῶν Τούρκων τοῦ Μανζικὲρτ (26 Αὐγούστου 1071). Ἠχμαλωτίσθη ὑπὸ τῶν Τούρκων, ἀλλ᾽ ἀπηλευθερώθη ἀπὸ αὐτούς. Δυστυχῶς δὲν εἶχε τὴν ἰδίαν τύχην καὶ εἰς τὴν πατρίδα του. Εἰς τὸν θρόνον ἀνῆλθεν ὁ Μιχαὴλ Ζ´ ὁ Δούκας. Ὁ Ῥωμανὸς ἐκάρη μοναχός, ἐτυφλώθη κατ᾽ ἐντολὴν τοῦ Μιχαὴλ Ζ´ τοῦ Δούκα καὶ ὡδηγήθη εἰς τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἱδρυθεῖσαν μονὴν τῆς Πρώτης. Ἀπέθανεν ἐκεῖ τὴν 4ην Αὐγούστου 1072 καὶ ἐτάφη λαμπρῶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ τῆς συζύγου αὐτοῦ Εὐδοξίας.

Κατὰ τοὺς μετὰ τὴν ἅλωσιν χρόνους στερούμεθα πληροφοριῶν διὰ τὴν νῆσον Πρώτην. Ἡ ἱστορία της συνδέεται κάπως πρὸς τὴν ἱστορίαν τῆς μονῆς τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος.

Περὶ τὸ 1722 Χίοι ἔμποροι ἀνέλαβον τὴν ἐκ θεμελίων ἀνέγερσιν τῆς μονῆς, ἐρειπωθείσης εἴτε ἐκ πυρκαϊὰς εἴτε καὶ ἐκ τοῦ σεισμοῦ. Τὴν 10ην Μαίου 1724 συνετελέσθη ἡ ἀνοικοδόμησις τῆς μονῆς διὰ τῆς οἰκοδομῆς ναοῦ, τοῦ τείχους καὶ τῶν κελλίων.

ἐποπτεία καὶ ἡ διοίκησις αὐτῆς ἀνετέθησαν εἰς τοὺς χίους ἐπιτρόπους τοῦ εἰς τὸν Γαλατᾶν ἱεροῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τῶν Χίων. Ἡ ἐποπτεία αὕτη καὶ διοίκησις ἐδίδοντο εἰς διάφορα πρόσωπα ἢ ἱδρύματα.

πὶ τῆς α´ πατριαρχείας Παϊσίου Β´ (1726-1732) τὸ μοναστήριον συνεδέθη ὑπὸ τὸν τύπον μετοχίου μὲ τὴν εἰς τὴν Ἄνδρον βασιλικὴν καὶ σταυροπηγιακὴν μονὴν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Παναχράντου.

Οἱ πατέρες αὐτῆς ἀργότερον ἐπώλησαν τὴν μονὴν αὐτὴν εἰς τὸν μητροπολίτην Χαλκηδόνος Γαβριὴλ (1746-1747), οὗτος δὲ εἰς τὸν διάδοχόν του (1747-1761) καὶ μετέπειτα οἰκουμενικὸν πατριάρχην Ἰωαννίκιον τὸν Καρατζᾶν (1761-1763), ὁ ὁποῖος συνεκδοχικῶς φέρεται καὶ ὡς ἰδιοκτήτης ὁλοκλήρου τῆς νήσου, διότι αὕτη ἀνῆκεν εἰς τὴν μονήν.

Μετέπειτα ἡ μονὴ καὶ ἡ νῆσος περιῆλθον ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ἡγεμόνος τῆς Οὐγγροβλαχίας Ἀλεξάνδρου Ὑψηλάντου (1778). Ὁ Ὑψηλάντης ἐπεσκεύασε τὴν μονήν, ἐμερίμνησε διὰ τὴν νῆσον Πρώτην, προσήρτησε δὲ καὶ τὰς δύο εἰς τὴν ἱερὰν σταυροπηγιακὴν μονὴν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Καμαριωτίσσης εἰς Χάλκην ὡς μετόχια αὐτῆς.

ν τῷ μεταξὺ ἐξεδηλοῦτο διὰ πράξεων ἡ κυριαρχικὴ κηδεμονία τῆς Ἐκκλησίας ἐπὶ τῆς πατριαρχικῆς καὶ σταυροπηγιακῆς ταύτης μονῆς, ἡ ὁποία ὑπηρετεῖ κατὰ διαστήματα διαφόρους ἀνάγκας τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ διαχείρισις τῆς μονῆς ταύτης εἶχεν ἐπὶ τί διάστημα ἀφεθῆ εἰς τὴν ἱερὰν Θεολογικὴν Σχολὴν τῆς Χάλκης. Ἀπὸ τοῦ 1928 καὶ ἑξῆς εἴναι συνδεδεμένη πρὸς τὴν μοναστηριακὴν ἐπιτροπὴν τῶν πατριαρχείων.

Ἰωακεὶμ Γ´ κατὰ τὴν α´ αὐτοῦ πατριαρχείαν (1878-1884) ἐνήργησε διὰ τὴν σύστασιν ἐκεῖ γηροκομείου διὰ τοὺς κληρικούς. Ἡ μονὴ κατὰ τὸ ἀκαδημαΐκον ἔτος 1895-1896 ἐστέγασε τὰς θεολογικὰς τάξεις τῆς ἐκ τοῦ σεισμοῦ καταστραφείσης Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης. Ἐφιλοξένησε τὸ διὰ δαπάνης τοῦ Συμεὼν Σινιόσογλου καὶ Συγγροῦ ἱδρυθὲν ἀπὸ τοῦ 1904 (-1919) Ἐθνικὸν ὀρφανοτροφεῖον θηλέων (1919-1942 μονὴ Παναγίας Καμαριωτίσσης, Χάλκη, 1942-1964 Πρίγκηπος). Ὁ Ἐβλιᾶ Τσελεμπῆ τὸ 1641 ἔλεγεν ὅτι ἡ Πρώτη εἶχε περὶ τὰ 100 σπίτια.

Οἱ ἀσχοληθέντες μετὰ τῆς νήσου ταύτης, δέχονται παρεμπιπτόντως καὶ μίαν ἄλλην πληροφορίαν, ἀναφερομένην εἰς τὸν ΙΘ´ αἰῶνα.

ρχάς του ΙΘ´ αἰῶνος ἡ μονὴ ἐκινδύνευσε σοβαρά. Ἐχθρικὸς ἀγγλικὸς στόλος ὑπὸ τὸν ναύαρχον Duckworth ἀγκυροβολήσας τὴν 8/20 Φεβρουαρίου 1807 στὰ ἀνοικτὰ τῆς Πρώτης, παρέμεινεν ἐκεῖ διὰ 11 ἡμέρας πρὸς ἀνεφοδιασμόν. Ἕνας τοῦρκος διοικητὴς μὲ 50 περίπου ἄνδρας πρὸς ἀντιπερισπασμὸν ὠχυρώθη εἰς τὴν μονὴν τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Χριστοῦ. Τότε οἱ ἄγγλοι ἐβομβάρδισαν τὴν μονὴν καὶ σχεδὸν τὴν κατέστρεψαν. Οἱ ἄγγλοι ναυτικοὶ ἐξῆλθον τὴν ἑπομένην εἰς τὴν Πρώτην, ἀλλ᾽ οἱ Τοῦρκοι διέφυγον κατὰ τὴν νύκτα πρὸς τὴν Χάλκην.

Σάρδεων Γερμανὸς ἀφ᾽ ἑτέρου γράφει: Ἡ Ἐκκλησία

δυστυχῶς δὲν κατώρθωσε νὰ θέσῃ φραγμοὺς εἰς τὴν βουλιμίαν τρίτων, ἐπιδιωξάντων καὶ ἐπιτυχόντων τὴν ἀποξένωσιν τοῦ πλείστου μέρους τῆς νήσου, ἀποτελούσης ἰδιοκτησίαν τῆς μονῆς, ἡ ὁποία ἄλλως ἀπὸ ἱκανοῦ χρόνου εἶχε περιπέσῃ εἰς μαρασμὸν φθάσασα ἐν τέλει καὶ μέχρι κατερειπώσεως.

Σκαρλᾶτος Δ. Βυζάντιος, εὑρισκόμενος πλησίον τῶν γεγονότων, εἶναι περισσότερον σαφὴς (1862):

Ὁ λιμὴν αὐτῆς συνεχώσθη πρὸ χρόνων τὸ δὲ ὑπὲρ τὸν λιμένα καὶ παρὰ τὴν θάλασσαν χωρίον, σωζόμενον ἀκόμη ἐπὶ Γυλλίου παρὰ τὴν πρὸς ἀνατολὰς τῆς νήσου ἀκτήν,... ἐξέλιπε... Ἀλλὰ πρὸ τίνων ἐτῶν οἰκογένειαι τίνες Ἀρμενίων διαμαρτυρομένων, συνοικισθεῖσαι περὶ τὴν θέσιν τοῦ παλαιοῦ χωρίου, κατώρθωσαν ἐπ᾽ ἐσχάτων νὰ τὴν ἀγοράσωσιν ἀπὸ τοῦ Μαλιέ, παραγνωρισθέντων τῶν ἐπ᾽ αὐτῆς δικαιωμάτων τοῦ Μοναστηρίου τῆς Παναγίας, δι᾽ ἀπώλειαν τῶν ἐγγράφων τῆς ἰδιοκτησίας.

Οἱ συγγραφεῖς τῶν Βιθυνικῶν (1867):

Πρώτη, νῆσος ἔχουσα μόνον 60 οἰκίας

ρχάς του Κ´ αἰῶνος ἡ ἑλληνικὴ ὀρθόδοξος Κοινότης ἠρίθμει περὶ τὰς 150 οἰκογενείας. Ἐκεῖ περισσότεροι ἦσαν ἀνέκαθεν οἱ ἀρμένιοι. Ἡ κοινότης ἔχει μίαν ἐκκλησίαν, ἡ ὁποία τιμᾶται εἰς τὸ ὄνομα τῶν Γενεθλίων τῆς Θεοτόκου, κτισθεῖσα το 1878, μὲ ἕνα ἱερέα, τὸ ἱερὸν ἁγίασμα τῆς Ἁγίας Φωτεινῆς καὶ τὸ νεκροταφεῖον. Διετήρει σχολὴν δημοτικὴν μικτήν, μὲ ἕνα διδάσκαλον, ἐκτελοῦντα καὶ χρέη ἱεροωάλτου, μετὰ 40 μαθητῶν.